عیدتان مبارک .. اندر دل من مها دل افروز تویی        یاران هستند لیک دلسوز تویی        شادند جهانیان به نوروز و به عید                عید منو نوروز من امروز تویی

چیدن سفره هفت سین از دیرباز از مراسم جدا ناشدنی نوروز بوده که ساعتی به تحویل سال مانده ، این سفره گذاشته میشود. هفت، عددی است مقدس که نشان دهنده هفت ایزد زرتشتیان موسوم به امشاسپندان است و به همین دلیل سین های نوروزی به نام هفت سین خوانده می شوند. سفره هفت سین سفره ایست که در آن سبزه، سماق ، سیر ، سنجد ، سیب ، سمنو ، سرکه و سکه، همچنین آینه شمعدان ، شمع ، کتب آسمان ، ماهی قرمز ، تخم مرغ رنگ کرده یا تزئین شده ، کتاب شعر، گل مانند شب بو- لاله – سنبل ، کاسه آب ، نقل و نبات و شیرینی قرار میگیرد. تمامی مواردی که بر سر سفره هفت سین قرار میگیرند دارای معانی خاصی هستند که برای شروع سال نو آنرا طلب میکنیم و البته در هر منطقه معنا و تنوع این موارد متفاوت است

در هفت سین سبزه نشان رویش و سبزی ، سمنو به سبب داشتن گندم نشان برکت ، سنجد نشانی از عشق و دلداگی ، سیب میوه ای به نشان سلامت عشق و زایش، سکه های تازه ضرب شده نمادی از ثروت است، وجود چند دانه سیر نیز به نشانه دفع بیماری و یک ظرف سرکه هم عنوان برکت بر سفره نوروز ایرانیان جای داده می شود. هفت سین و نمادهای آن نشانه های از نو شدن زندگی و طبیعت هستند که در سفره جای می گیرند. تخم مرغ رنگ کرده به نیت برکت و روزی که معمولا به تعداد اعضای خانواده تهیه میشود و در برخی مناطق به معنایی نشان نژاد است و ازدیاد نسل. ماهی نماد برج حوت یا اسفند و نشان برکت و زایش و در برخی مناطق به نشانه زندگی و پایداریست ، و شیرینی به معنای شیرین کام بودن در تمام روزهای سال است. میوه ،آجیل و یک تکه نان یا مقداری برنج هم نشان از پر برکت بودن سفره دارد. گل به نیت باروری و شادابی بر سر سفره هفت سین گذاشته میشود آینه، برای رفع کدورت و یکرنگی، شمع روشن به نیت روشنایی و طول عمر اعضای خانواده که به همین دلیل اعتقاد بر این بوده که شمع هفت سین را نباید خاموش کرد و در صورت لزوم این کار باید با برگ سبز یا نقل و نبات انجام شود. اسفند هم گیاهی مقدس محسوب شده و نمادی از بوی خوش است و سرانجام آب در سفره هفت سین پاکی و پاکیزگی است و همچنین نشان آبادانی و همینطور صافی، پاکی و گشایش در کارها میباشد

 

 

آتشكده گنبد جبليه :‌ معماران تاريخ ساخت اين گنبد را به عصر سلجوقيان نسبت مي دهند .

این مطلب ادامه دارد...

 حمام گنجعليخان :‌ اين حمام بخشي از مجموعه گنجعليخان مي باشد كه شامل مدرسه ،‌ كاروانسرا ،‌ بازار ،‌ آب انبار و ميدان است و در بخش جنوبي ميدان گنجعليخان واقع است  . اين ساختمان آميزه اي است از هنر و معماري و مدخل آن به شش دالان ختم مي شود . مجسمه هاي موجود در حمام يادآور صحنه هايي از گذشته است ،‌تمامي لباسها و اشياء‌ به نمايش گذاشته شده از جمله تيغ ، ظروف حاوي عطر و چپقهاي بلند در دسترس افراد بوده تا بعد از حمام استراحتي كنند و لذت ببرند . نور خورشيد از سقف حمام به درون مي تابد و جلوه هاي نوراني فوق العاده زيبايي  خلق ميكند . گنجعليخان يكي از مشهورترين حكام دوره صفوي بود . وي در زمان حكمراني خود ساختمانهاي بسياري ساخت . مجموعه گنجعليخان از مدرسه ،‌ميدان ،‌كاروانسرا ‌،‌حمام ،‌آب انبار ،‌ضرابخانه ،‌مسجد و بازار تشكيل شده است . نوشته هاي بسياري بر در و ديوار اين مجموعه از تاريخ ساخت ساختمانها حكايت ميكند .

 حمام در بازار اصلي كرمان واقع شده   و امروزه موزه مردم شناسي است و تعداد بسيار زيادي از جهانگردان و ايرانگردان را به سوي خود مي خواند . اين حمام از بُعد معماري ، داراي كاشيكاري بي نظير ، نقاشي هاي ديدني ،‌ گچكاري و طاقهاي زيبا است و تا حدود شصت سال قبل داير بوده . در بخش دروني و اصلي حمام مجسمه هاي بي شماري قرار داده شده است كه از جذابيتي باور نكردني برخوردارند . در سال 1973 در دانشكده هنرهاي زيباي دانشگاه تهران اين مجسمه ها طراحي و ساخته  و به اين موزه منتقل شد . مجموعه گنجعليخان از سبك معماري عصر صفوي بهره مند است و آميزه اي   از معماري و كاربرد   مصالح در فضايي مناسب و به شيوه اي بس هنرمندانه است . معمار حمام و مجموعه استادي يزدي   به نام محمد سلطان است .

آثار تاريخي شهر كرمان

1-                  مسجد جامع كبير ( مظفري )‌‌ : اين مسجد يكي از بزرگترين مساجد كشور است كه در قرن هشتم هجري و در طي حكومت پادشاهان آل مظفر ساخته شده است .

2-               مسجد امام (‌ ملك )‌ :‌ اين مسجد در طي حكومت تورانشاه سلجوقي ساخته شده و داراي شبستانهاي متعددي است در نيمه دوم قرن پنجم هجري قمري حياطي بزرگ و آب نماهايي به اين مسجد اضافه شده است .مسجد امام كه در گـذشته به مسجد ملك شهرت داشته است بزرگ ترين و قديمي ترين مسجد كرمان و با 900 سال قدمت يكي از كهن ترين مساجد ايران است . كار بناي مسجد بين سالهاي 476 تا 489 ه .ق پايان يافته است . اين مسجد 101 متر طول و 91 متر عرض و 9191 متر مربع مساحت دارد . مسجد ملك سه در ورودي و چـهار ايوان دارد كه بزرگ ترين  ايوان ها با نام ايوان بزرگـ قبله در ضلع غربي صحن قرار دارد . تزئين ايوان با آجر و به شيوه عهد سلجوقي صورت گـرفته است . مسجد ملك داراي چـندين محراب گـچ بري شده كوچك مربوط به دوران آل بويه است كه بين 100 تا 150 سال قبل از دوره سلجوقي احداتْ شده است . سه محراب نيز در پشت بام و در شبستان امام حسن ( ع) موجود است كه در نوع خود بي نظيرند و از گـچ بري هاي هنرمندانه قرن پنجم برخوردارند . چند شبستان نيز در اين مسجد وجود دارد كه معروف ترين آن ها شبستان امام حسن ( ع ) است . علاوه بر آن بايد از شبستان " آقا شيخ حسن فقيه " نام برد كه 22 ستون دارد . در شمال غربي ، شبستان " آقا علي " با 6 ستون قرار دارد كه به شبستان امام موسي بن جعفر ( ع) وصل مي شود . شبستان واقع در ضلع جنوبي 27 ستون دارد اما شبستان ضلع شرقي كوچـك است .
علاوه بـــــر سر در ، صحن ، ايوان و شبستان از برج آجري مسجد بايد نام برد كه به برج سلجوقي شهرت دارد و مشابه برج هاي آجري ديگـري است كه از عهد سلجوقي در نقاط ديگـر ايران بر جاي مانده است . اين برج در شمال شرق مسجد واقع و قسمت فوقاني آن فرو ريخته است به طوري كه تنها 6 متر از آن باقي مانده است . تاق ورودي سر در مقرنس كاري است و در قسمت پايين آن نيز ترنجي برجسته وجود دارد . حاشيه تاق با گـچ بري طرح گـره تزئين شده است .
 

در حاشیه تاریخ عصر کرمان عزیز و در زمان ال مظفر مسجد بسیار رفیعی بنا گشت این مسجد عالی پامنار نام دارد .در سال هفتصدو نود و سه هجری قمری و هزارو سیصدو نودو دو بنای این مسجد کرمان که بدستور سلطان عماد الدین احمد پسرامیر مبارز الدین محمد در کرمان ساخته شده بودبه پایان رسید.سلطان عماد الدین احمد فرمانروای کرمان بر اساس درخواست شاه زین العابدین حاکم اصفهان و پیمانی که میان ان دو بسته شده بود براس سر کوبی شاه منصور و تسخیر شیراز با لشکر خود رهسپار شیراز شد.اما در نزدیکی شیراز فریب شاه یحیی را خوردو نتوانست شیراز را تصرف کندو به کرمان باز گشت.سلطان زین العابدین حاکم اصفهان یا شاه یحیی حاکم یزد موافقت کردتا با ارسال نامه ای به سلطان عماد الدین احمد او را برای انتقام از شاه منصور حاکم شیراز دعوت نمایند سلطان احمد نامه را دریافت کردو قرار شدهر سه در سیرجان همدیگر را ملاقات کنند سلطان زین العابدین با لشکر عراق به سیرجان امد.لشکر شاه منصور هم راه را بر لشکر کرمان بست در این هنگام نامه ای از شاه یحیی رسید که من در راه هستم برادران این نامه را حیله وتزویر نداشتند سلطان احمد اعتناعی به این نامه نکرد اما ناگاه منصور با لشکری بسیار از شیراز در رسید و جنگ در گرفت.لشکر کرمان و اصفهان شکست خوردند و سلطان احمدبه کرمان باز گشت و سلطان ابو اسحاق به سیرجان گریخت.

 

جشن سده

کرمان ، دهم بهمن ماه ۱۳۸۶

 

 

ايرانيان باستان به ويژه در دوره ساساني  در روز مهر و ماه بهمن  ( دهم بهمن ماه ) با اجراي مراسم آتش افروزي ، اين آئين ملي را با شكوه هر چه تمام تر برگزار مي كرده اند  . سده پنجاه روز و پنجاه شب مانده به نوروز است . از اين رو جامعه ايراني كه اغلب بر پايه كشاورزي اداره مي شده است در چنين روزي با جمع آوري خار و خاشاك از روي زمين و سوزاندن آنها ضمن آماده سازي زمين براي فصل بهار و رويشي دوباره با استفاده از حرارت توليد شده سموم و آفات زمين را نيز  از بين مي بردند .

 

 

     

 

سده همچنين جشن پيدايش آتش است . تاريخ اساطيري ايران پيدايش و كشف آتش را  مربوط به دوران سلطنت هوشنگ از شاهان سلسله پيشدادي مي داند . فردوسي شاعر و حماسه سراي بزرگ ايران شهر با استفاده از متون و كتابهاي پهلوي و همچنين بخش هايي از كتاب  اوستا كشف آتش به دست هوشنگ پيشدادي را به زيبايي توصيف مي كند:

جهاندار هوشنگ با رای و دادبگشت از برش چرخ سالی چهلچو بنشست بر جایگاه مهیکه بر هفت کشور منم پادشابه فرمان یزدان پیروزگروزان پس جهان یکسر آباد کردنخستین یکی گوهر آمد به چنگسر مایه کرد آهن آبگونیکی روز شاه جهان سوی کوهپدید آمد از دور چیزی درازدوچشم از بر سر چو دو چشمه خوننگه کرد هوشنگ باهوش و سنگبه زور کیانی رهانید دستبرآمد به سنگ گران سنگ خردفروغی پدید آمد از هر دو سنگنشد مار کشته ولیکن ز رازجهاندار پیش جهان آفرینکه او را فروغی چنین هدیه دادبگفتا فروغیست این ایزدیشب آمد برافروخت آتش چو کوهیکی جشن کرد آن شب و باده خوردز هوشنگ ماند این سده یادگارکز آباد کردن جهان شاد کردچو بشناخت آهنگری پیشه کردچو این کرده شد چاره​ی آب ساختبه جوی و به رود آبها راه کردچراگاه مردم بدان برفزودبرنجید پس هر کسی نان خویشبدان ایزدی جاه و فر کیانجدا کرد گاو و خر و گوسفند

به جای نیا تاج بر سر نهادپر از هوش مغز و پر از رای دلچنین گفت بر تخت شاهنشهیجهاندار پیروز و فرمانروابه داد و دهش تنگ بستم کمرهمه روی گیتی پر از داد کردبه آتش ز آهن جدا کرد سنگکزان سنگ خارا کشیدش برونگذر کرد با چند همگروهسیه رنگ و تیره​تن و تیزتازز دود دهانش جهان تیره​گونگرفتش یکی سنگ و شد تیزچنگجهانسوز مار از جهانجوی جستهمان و همین سنگ بشکست گرددل سنگ گشت از فروغ آذرنگازین طبع سنگ آتش آمد فرازنیایش همی کرد و خواند آفرینهمین آتش آنگاه قبله نهادپرستید باید اگر بخردیهمان شاه در گرد او با گروهسده نام آن جشن فرخنده کردبسی باد چون او دگر شهریارجهانی به نیکی ازو یاد کرداز آهنگری اره و تیشه کردز دریای​ها رودها را بتاختبه فرخندگی رنج کوتاه کردپراگند پس تخم و کشت و درودبورزید و بشناخت سامان خویشز نخچیر گور و گوزن ژیانبه ورز آورید آنچه بد سودمند

هوشنگ كه به همراه يارانش به شكار رفته است ، براي از بين بردن مار،  سنگي را به سويش پرتاب مي كند و از قضا اين دو سنگ كه چقماق بوده اند جرقه اي زده و بوته كنارشان را به آتش مي كشند و به قول فردوسي براي اولين بار فروغي ايزدي بر مي تابد . اگر تجسم كنيم دوراني را كه بشر داراي منابع انرژي كنوني ( برق ، گاز ، نفت و غيره ) نبوده است ، بيشتر به اهميت  ونقش ارزشمند دست يابي انسان به آتش  پي خواهيم برد . آتش به همراه خود گرما ، نور و روشنايي ، انرژي حرارتي براي پخت غذا ، امنيت در برابر حيوانات وحشي و خاصيت از  بين برندگي  ميكروب و آلودگي ها را براي آدمي به ارمغان آورد .

 

    

 

از آن پس در هر شهر و محله اي بنايي براي  پاسداري از آتش به نام آتشكده ايجاد و عده اي مسئول نگهداري و پرستاري از آن شدند ، هر كدام از اهالي كه آتش خانه اش خاموش مي شد با مراجعه به آتشكده و دريافت شعله اي مجددا شور و نشاط را به خانه اش باز مي گرداند . به تدريج ايرانيان كه به خوبي به اهميت اين فروغ ايزدي پي برده بودند براي آتش و آتشكده قداست خاصي قائل شده وآن را نماد و سمت و سوي پروردگار خويش قرار دادند .

 

     

 

پس از اسلام برخي از اعراب متعصب و شوريده هوش با متهم نمودن ايرانيان به آتش پرستي ، سعي و تلاش فراواني براي از بين بردن آئين هاي ايراني مرتبط با آتش  از جمله سده و جشن سوري ( چهارشنبه سوري )  نمودند ، اما بردباري ايرانيان وطن پرست مانع آن از آن شد تا سنتهاي بومي و ملي ايران زمين به دست فراموشي سپرده شود و تا هنوز در برخي از شهرهاي ايران و به ويژه در كرمان ، همه ساله اين آئين كهن با شكوهي به وسعت تاريخ چند هزار ساله اش برگزار مي شود .

  

     

 

در كرمان مراسم جشن سده چند ساعت پيش از غروب آفتاب در تالار و آتشكده باغچه بداغ آباد واقع در داخل شهر با نيايش اوستا توسط موبدان و پذيرايي از ميهمانان با سورو ( نوعي شيريني ) ، شربت ، تنقلات و سخراني و سرود خواني آغاز مي شود ، سپس نزديك غروب موبدان پس از خواندن يسنا و سپاس از يزدان پاك براي دادن توان به ايشان براي برگزاري اين جشن به سوي هيزمهاي فراواني كه از روزها پيش در محوطه بيروني تالار انباشته اند ، حركت كرده و پس هفت مرتبه چرخيدن به دور آن در هفت نقطه هيزمها را به آتش كشانده و به اين ترتيب شادي و نشاط ديدار از اين كوه آتشين را كه تا دهها  متر  از اطراف آن قابل روئيت و گرما بخشي است ، به جمع كثيري كه از نقاط مختلف شهر در اطراف آن گرد آمده و به آنان كه بر پشت بام ها ايستاده اند با پيام بلند پاينده باد ايران ، تقديم مي كنند .

 

 ايدون باد ... .  .   .     .      . 

 

                 

از ويژگيهاي غذاهاي محلي كرمان ، سادگي ، اختصار و در عين حال كيفيت مناسب آن است ، برخي از اين غذاها عبارتند از :

 

-    آبگوشت متنجنه : اين آبگوشت با انواع سبزيجات و برگه ميوه هاي خشك شده پخته مي شود . در گذشته آن را زير آتش و خاكستر با حرارت كم طبخ مي كردند .

 

-     آش كله جوش : آميخته اي از كشك سائيده ، نعناع و سبزي سرخ شده ، مغز گردو و ترب كوبيده است .

 

-    بزقرمه : غذايي خوش مزه و معجوني است كه از گوشت و سير پخته تهيه مي شود . به گوشت همراه با استخوانهاي قلم  سرخ شده در پياز و زرد چوبه ، آب اضافه مي كنند ، پس از پخت كامل ، سير به آن مي افزايند و بعد از 15 دقيقه كشك سائيده غليظ به آن اضافه مي كنند .

 

-    حليم بادمجان : حليم گونه ايست مشابه بزقرمه كه به آن بادمجان پخته شده نيز اضافه مي كنند .

 

-    چگمال ( چنگمال ) : غذايي است مقوي كه از مخلوط خرماي بي هسته ، روغن داغ ، نان خرد شده و زيره به دست مي آيد . اين مجموعه را مشت و مال داده و به اندازه كف دست و هرمي شكل درآورده و صرف مي كند .

 

-    اماچ ( اماچو ) : شبيه به شولي است و اجزاء آن را آب ، اسفناج ، نخود نيم كوب ، چغندر خلال و آرد گندم تشكيل مي دهد .

 

-    قاتق : اين غذا انواع مختلفي دارد مانند قاتق گوشت ، قاتق بابونه و قاتق بنه . مخلوط گوشت كوبيده ، نخود برشته كوبيده ، مقداري تخم شويد ، زيره ، فلفل ، نمك ، زرد چوبه و پياز را گلوله گلوله كرده و آنها را داخل جوشانده برنج و سيب زميني قطعه قطعه شده مي ريزند و مقداري سبزي خشك به آن افزوده و طبخ مي كنند .

 

              

 

-     حلوا : با مخلوطي از شكر ، آرد ، روغن و زعفران تهيه مي شود و نوعي از آن را شربتو نيز مي گويند .

 

-    آب گرمو : نوعي اشكنه است كه با آب جوشيده ، پياز داغ ، سيب زميني و ادويه درست شده و به آن تخم مرغ نيز مي افزايند .

 

-       آب داغو : مخلوطي از آب جوشيده ، رب گوجه ،  نمك و فلفل است .

 

-     تيري : ناني است شبيه به لواش كه پشت تاوه پخته مي شود و معمولا عشاير آن را طبخ مي كنند .

 

-    كپو : ناني است كه خمير آن را پهن نمي كنند و در تنور يا كماج دان مي پزند . كپو انواعي دارد مانند آسياباني ، چوپاني و ذرت .

 

-    چغوك بريزو : سرخ كرده گوشت چرخ شده با سيب زميني خرد شده و مقداري پياز است كه گاهي تخم مرغ هم به آن مي افزايند .

 

                                                                                                                   ادامه دارد ..

 

 سلام

شاید برف بهانه ای شد برای نوشتنی دوباره ، آغازی نو برای هر بهانه ....... کویر ما پس از روزها عبور خاموش از زمستان ، بعد از نگاههای نگران به آسمان و شاید در پی طلوع دی ، خاطرش آمد یادگار آب را . اینجا شهرک مس سرچشمه است ، شهرکی کوهستانی و مرتفع ترین نقطه مسکو نی ایران با جمعیتی در حدود هشت هزار نفر ...... . امروز عشق را می توان حتی از روی یخ بستگی شاخه های کاج به ضیافت چشمها کشید ، تا خورشید بداند پشت ابرها شهری است دلی باید ساخت ....... !!

 

 

 

 

صفحات: [1]  [2]  [3]